25.09.2010 - Kazimierz Romanowicz nie żyje


Maciej Morawski

Prezes Polskiego Funduszu Humanitarnego we Francji

oraz

Stowarzyszenie Pracowników, Współpracowników i Przyjaciół
Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa
Imienia Jana Nowaka-Jeziorańskiego

zawiadamiają,

że 25 września 2010 r. w szpitalu w Orleanie (Francja) zmarł w wieku 94 lat
 

KAZIMIERZ ROMANOWICZ   


Polski wydawca emigracyjny, księgarz,
twórca księgarni i wydawnictwa „Libella” w Paryżu,
działających w latach 1946-1993.

Był mężem znanej pisarki emigracyjnej Zofii Romanowiczowej (1922-2010),
którą przeżył o pół roku.


 



Kazimierz Romanowicz z żoną - pisarką Zofią Romanowiczową (1922-2010) 
w ich ówczesnym paryskim mieszkaniu przy rue Debelleyme w Paryżu
(październik 1998 r.)

© Fot. Mariusz Kubik


*   *   *

Zobacz więcej:

* Rozmowa Andrzeja Wata z Kazimierzem Romanowiczem o jego działalności wydawniczej i edytorskiej

* Kazimierz Romanowicz in Memoriam (galeria fotografii w blogu Macieja Morawskiego, paryskiego korespondenta Rozgłośni Polskiej RWE)

*   *   *


Kazimierz Romanowicz (ur. 9 listopada 1916 r. w Lemieszówce k. Kamieńca Podolskiego, zm. 25 września 2010 r. w Orleanie we Francji) - polski wydawca, księgarz, żołnierz II Korpusu Polskiego, twórca księgarni i wydawnictwa „Libella” w Paryżu.

Przed II wojną światową pracował w księgarni Gebethnera i Wolffa (dział francuski). W 1937 r. został wysłany na praktykę zawodową do Księgarni Polskiej w Paryżu, gdzie pod opieką kierownika placówki, Tadeusza Pajora, tworzył w 1939 r. filię księgarni przy ul. Taitbout 23.

3 września 1939 r. zgłosił się jako ochotnik do formującego się we Francji wojska polskiego. Ukończył podchorążówkę w 3. Kompanii CKM w Coëtquidan. W 1942 r. skierowany do 2. Korpusu Polskiego na Bliski Wschód, przeszedł z nim kampanię włoską (w stopniu podporucznika). Był ranny pod Piedimonte i Strada S. Zeno.

Po zakończeniu wojny został kierownikiem Księgarni „Libella” - utworzonej początkowo jako placówka kontynuująca działalność wydawniczą Oddziału Kultury i Prasy 2. Korpusu, z siedzibą na paryskiej Wyspie św. Ludwika.
 


Od 1947 r. aż do zamknięcia księgarni 31 grudnia 1993 r. zajmował się zarówno działalnością księgarską, jak i wydawniczą.

Na początku lat 50. XX w. założył także, wspólnie z Władysławem Wantułą istniejącą krótko wytwórnię płyt gramofonowych „Ballada. Pavilon Record Company (Paris, London, New York)” (m.in. nagrania Wiery Gran, Zbigniewa Krukowskiego i Krystyny Paczewskiej).
 


W 1959 r., wraz z żoną, znaną pisarką emigracyjną Zofią Romanowiczową (1922-2010) założył w przylegającym do księgarni pomieszczeniu „Galerię Lambert”, prezentującą dokonania nowoczesnego malarstwa polskiego i światowego (wśród kilkudziesięciu wystaw swe prace prezentowali m.in. Tadeusz Dominik, Jan Lebenstein, czy Jacek Fedorowicz), w której odbywały się także wieczory autorskie (m.in. Józefa Czapskiego, Zbigniewa Herberta, Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Konstantego Jeleńskiego, Jana Nowaka-Jeziorańskiego, Krzysztofa Pomiana, czy Aleksandra Wata).
 



Od lewej: Kazimierz Romanowicz, Jan Nowak-Jeziorański, Zofia Romanowiczowa
 

Odznaczenia: Krzyż Virtuti Militari, Krzyż Walecznych (dwukrotnie); Nagroda literacka im. Alfreda Jurzykowskiego (1989); Nagroda Przyjaźni i Współpracy (przyznana przez paryską „Kulturę”, 1993), dyplom Ministra Spraw Zagranicznych RP za wybitne zasługi dla kultury polskiej (1994), Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Zasługi Rzeczpospolitej Polskiej (pośmiertnie; 2010).
 


Przez lata, wraz z żoną mieszkał w Paryżu, w domu przy ul. Debelleyme. Pod koniec życia mieszkał w Domu Spokojnej Starości Polskiego Funduszu Humanitarnego w Lailly-en-Val. Zmarł w tamtejszym szpitalu w wieku 94 lat.

Został pochowany 29 września 2010 r. na cmentarzu wiejskim w pobliżu swojego dawnego letniego domu w Jours, w Burgundii, obok żony Zofii. 30 września uhonorowany pośmiertnie przez prezydenta Bronisława Komorowskiego Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Zasługi Rzeczpospolitej Polskiej.

*   *   *

„Libella” („Librarie Libella”) – księgarnia polska założona 8 maja 1946 r. (otwarta w lutym 1947 r.) na Wyspie św. Ludwika w Paryżu przez Kazimierza Romanowicza (1916-2010) - księgarza, w czasie wojny oficera 2. Korpusu (formalnie wspólnie z Józefem Czapskim i A. J. Zielickim), jako własność 2. Korpusu. Ceniony ośrodek kultury polskiej we Francji w latach 1946-1993.

Początkowo, z braku dostatecznych funduszy, księgarnia była placówką wyłącznie sortymentową, zaopatrującą w książki i czasopisma Polonię zamieszkałą we Francji oraz poza jej granicami. W 1948 r. posiadała na składzie około 1,5-2 tys. tytułów różnych książek polskich. Pośrednicy i korespondenci firmy działali w Niemczech, Austrii, Belgii, Holandii, Argentynie i Kanadzie, a katalog wydawany był w nakładzie 15 tys. egz. W tymże 1948 r. Libella dopomogła w założeniu w Buenos Aires Składnicy Książki Polskiej.

Obok Libelli, przejętej przez Romanowicza na własność, za zgodą gen. Władysława Andersa, w połowie lat 60. po spłaceniu zobowiązań na rzecz Polskiego Ośrodka Społeczno-Kulturalnego, na wyspie św. Ludwika działały założone przez K. Romanowicza: wytwórnia płyt gramofonowych Ballada-Pavilon-Records (1953-ok. 1965 – pieśni wojskowe, patriotyczne i przede wszystkim muzyka taneczna) i Galerie Lambert – galeria organizująca wystawy obrazów, grafiki, rzeźb (1959-1993). W latach 1947-1961, wykorzystując uprawnienia wydawnicze przysługujące wszystkim francuskim księgarniom Libella firmowała nakłady paryskiej „Kultury” i książek założonego przez Jerzego Giedroycia Instytutu Literackiego oraz przyjaciół i osób prywatnych, m.in. Aleksandra Janty i Janusza Laskowskiego.
 

Książki Zofii Romanowiczowej, wydane przez "Libellę"

© Fot. Archiwum Mariusza Kubika


Własną działalność wydawniczą zainaugurowała w 1956 roku powieścią „Baśka i Barbara” Zofii Romanowiczowej, która była jednocześnie głośnym debiutem młodej pisarki, żony właściciela księgarni. Do likwidacji księgarni w 1993 r. nakładem Libelli ukazało się 38 książek (35 tytułów) z zakresu historii, nauk społeczno-politycznych i przede wszystkim literatury pięknej wydanych głównie w dwóch umownych seriach: „literackiej” z okładkami wg projektu Władysława R. Szomańskiego i „biało-czerwonej”.
 

Książki "Losy pasierbów" Floriana Czarnyszewicza i "Obóz wszystkich świętych" Tadeusza Nowakowskiego, wydane przez "Libellę"

© Fot. Archiwum Mariusza Kubika


W serii „literackiej” ukazały się m.in. „Obóz Wszystkich Świętych” Tadeusza Nowakowskiego (1957), „Losy pasierbów” Floriana Czarnyszewicza, z przedmową Józefa Czapskiego (1958), „Wypisy i studia z literatury francuskiej” P. Castex’a i P. Surera (1960), „Wspomnienia rodzinne” Eleny Croce (1966), „Ciemne świecidło” Aleksandra Wata (1968), „Europa w rodzinie” Marii Czapskiej (1970) „Sublokatorka” Hanny Krall (1985), „Kapitan” Jana Józefa Szczepańskiego (1985) oraz kolejne powieści Zofii Romanowiczowej: „Przejście przez Morze Czerwone” (1960), „Słońce dziesięciu linii” (1963), „Szklana kula” (1964) i „Łagodne oko błękitu” (1968).
 

Od lewej: Zofia Romanowiczowa, Tadeusz Nowakowski ("papieski reporter" Rozgłośni Polskiej RWE), Stefania Kossowska
 

W serii „biało-czerwonej” wydane zostały 4 pozycje z pogranicza literatury: „Kazania patriotyczne” ks. Jerzego Popiełuszki (1984), „Krzyż i kotwica” Krystyny Jagiełło (1987), „Braterstwo albo śmierć. Zabijanie Mickiewicza w Kole Bożym” Krzysztofa Rutkowskiego (1988), „Polski Hamlet. Kłopoty z działaniem” Jacka Trznadla (1988).

Pod auspicjami paryskiego Towarzystwa Historyczno-Literackiego Libella wydawała serię „Historia i Teraźniejszość”, z charakterystyczną niebieską okładką wg projektu Romana Cieślewicza, w której ramach ukazało się 17 tomów prac historycznych i historyczno-literackich m.in.: Marcina Króla „Style politycznego myślenia. Wokół Buntu Młodych i Polityki” (1979), Ryszarda Przybylskiego „Wdzięczny gość Boga. Esej o poezji Osipa Mandelsztama” (1980), Wojciecha Karpińskiego „W Central Parku” (1982), Stanisława Barańczaka „Czytelnik ubezwłasnowolniony. Perswazja w masowej kulturze literackiej PRL” (1983), Michała Komara „Zmęczenie” (1986), Aleksandra Fiuta „Moment wieczny. Poezja Czesława Miłosza” (1987) oraz Marka Zaleskiego „Mądremu biada? Szkice literackie” (1990).

„Libella” wydawała ponadto katalogi wystaw organizowanych w „Galerie Lambert”. Osobnym obszarem działalności były organizowane cyklicznie spotkania z pisarzami i promocje książek wydawanych i sprzedawanych w księgarni, m.in.: Czesławem Miłoszem, Gustawem Herlingiem-Grudziński, Olą Watową, Józefem Czapskim, Zbigniewem Herbertem.

„Libella” zachowała czysto polski charakter księgarnii aż do końca istnienia. Gros jej sortymentu stanowiły wydawnictwa polskie (krajowe i emigracyjne) oraz francuskie polonica. W ostatnich latach sortyment Libelli oscylował w granicach 3 tys. tytułów książek. Drogą sprzedaży wysyłkowej „Libella” docierała do 40 krajów. Książki wydawane przez „Libellę” charakteryzują się wysokim poziomem edytorskich i technicznym. Były w dużej części wysyłane do Polski.

„Libella” została zlikwidowana w grudniu 1993 r. W grudniu 1994 r., w Bibliotece Narodowej w Warszawie otwarta została wystawa pt.: „Instytucja spełnionej nadziei. Paryska »Libella« i »Galeria Lambert« Zofii i Kazimierza Romanowiczów”. W 1995 r. Kazimierz Romanowicz przekazał archiwum „Libelli” i „Galerii Lambert” Uniwersytetowi Mikołaja Kopernika w Toruniu. Archiwalia złożone zostały w „Archiwum Emigracji”. W 1998 r. w Bibliotece Uniwersyteckiej w Toruniu zorganizowana została duża wystawa poświęcona księgarni oraz wydana książka „Libella. Galerie Lambert. Szkice i wspomnienia”.

Powrót do spisu treści