Janusz Krasny-Krasiński (1928-2012)

  

Warszawa, 4 sierpnia 2010 r. © Fot. Mariusz Kubik

 

Janusz Andrzej Krasiński
(Janusz Krasny-Krasiński; ur. 5 lipca 1928 r. w Warszawie,
zm. 14 października 2012 r. tamże)
- prozaik, dramatopisarz, reportażysta,
autor słuchowisk radiowych i adaptacji teatralnych.

Syn Franciszka Krasny-Krasińskiego, przedsiębiorcy, właściciela przedsiębiorstwa obuwniczego "Krasny" (zm. 1943) i Zofii z domu Sieczkowskiej (zm. 1944).

Podczas II wojny światowej, od 1941 r. członek Szarych Szeregów. Po powstaniu warszawskim znalazł się wraz z matką w obozie przejściowym w Pruszkowie, a następnie w Auschwitz-Birkenau (numer obozowy: 191497). Po miesiącu został przeniesiony do obozu Hersbruck pod Norymbergą (będącego podobozem KL Flossenbürg). Stamtąd, pod koniec marca 1945 r. został ewakuowany pieszym transportem do Dachau, skąd 29 kwietnia 1945 r. został wyzwolony przez wojska USA. W latach 1945-1947 przebywał w amerykańskiej strefie okupacyjnej w Niemczech (w Monachium, Wildfleken i Mannheim), gdzie uczęszczał do szkoły średniej i służył w Polskich Oddziałach Wartowniczych.

Powrócił do Polski w 1947 r. Po kilku miesiącach został aresztowany przez Kontrwywiad Wojskowy (Informację), pod zarzutem rzekomego szpiegostwa na rzecz wywiadu USA. Skazany przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie na 15 lat więzienia, przebywał w latach 1947-1956 w więzieniach na Mokotowie (tu, w niewielkiej celi, gdzie przebywało naraz ok. stu osób, siedział m.in. z adiutantem gen. Tadeusza Bora-Komorowskiego Ryszardem Krzywickim-Jamonttem, Władysławem Bartoszewskim, Kazimierzem Gorzkowskim, Adamem Obarskim, Tadeuszem Płużańskim, Janem Radożyckim, płk. Wacławem Lipińskim czy ks. prof. Janem Stępniem). Po niespełna roku przeniesiony do więzienia we Wronkach i Rawiczu. Zwolniony z więzienia w maju 1956 r. w wyniku amnestii (uniewinniony z zarzutów dopiero 25 sierpnia 1998 r. przez Sąd Najwyższy - Izbę Wojskową).

 

Warszawa, 4 sierpnia 2010 r. © Fot. Mariusz Kubik

 

Powrócił do Warszawy. Pracował w drukarni przy ul. Marszałkowskiej, a także jako zastępca magazyniera w przedsiębiorstwie "Arged". Zadebiutował w 1956 r. na łamach "Po prostu" (nr 39; wiersz pt. "Karuzela") i tygodnika "Przegląd Kulturalny" (nr 49; opowiadanie pt. "Potworek"). Podjął współpracę z redakcją tygodnika "Współczesność" (w latach 1958-1963, 1965-1966, 1968, 1969). W latach 1960-1966 był reporterem i redaktorem w Redakcji Słuchowisk Teatru Polskiego Radia. W 1964 r. przebywał na stypendium Ministerstwa Kultury i Sztuki w Holandii. W 1965 r. należał do Rady Artystycznej Studenckiego Teatru "Hybrydy". W latach 1966-1975 prowadził dział prozy w warszawskim tygodniku "Kultura". Od 1975 r. został członkiem redakcji miesięcznika "Dialog" a także recenzentem i i doradcą Zespołu Filmowego "Iluzjon" (do 1979 r.). Od 1991 r. był członkiem redakcji pisma "Théâtre en Pologne".

W swojej twórczości podejmował najczęściej tematy dotyczące historii najnowszej, indywidualnego i zbiorowego cierpienia Polaków w latach II wojny światowej, nazizmu i komunizmu w życiu jednostkowych ofiar systemów totalitarnych.

 

 W Stowarzyszeniu Pisarzy Polskich w Warszawie - 12 września 2006 r.
Od prawej: Leopold Unger, Janusz Krasiński, Ludwik Jerzy Kern,
Wojciech Giełżyński, Mariusz Kubik

© Fot. Archiwum Mariusza Kubika
 

19 marca 2007 r. w Bibliotece Narodowej w Warszawie odbyła się premiera filmu dokumentalnego w reżyserii Joanny Żamojdo pt. "Janusz Krasiński. Cenzurowany życiorys" (real.: Wytwórnia Filmowa "Czołówka" w koprodukcji z TVP 1; Zdjęcia: Jacek Knop i Jacek Mierosławski). W 2008 r. na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie powstała praca magisterska Barbary Gancarczyk pt. "Twórczość dramaturgiczna Janusza Krasińskiego. Próba opisu" (pod kierunkiem dr. hab. Macieja Urbanowskiego).

18 grudnia 2010 r. w Teatrze Wielkim w Łodzi odbyła się prapremiera opery Marty Ptaszyńskiej, zrealizowanej na podstawie dramatu Krasińskiego pt. "Kochankowie z klasztoru Valdemosa" o pobycie Fryderyka Chopina i George Sand na Majorce.

Członek Związku Literatów Polskich (1960-1983; od 1963 r. członek Zarządu Głównego, w latach 1978-1980 wiceprezes Zarządu Głównego, ponadto przewodniczący Komisji Domów Pracy Twórczej ZLP oraz wiceprezes Klubu Dramatopisarzy przy ZLP w latach 1971-1983), Polskiego PEN Clubu (1965-2012), Stowarzyszenia Filmowców Polskich.

Od 1983 r. członek Polskiego Ośrodka Międzynarodowego Instytutu Teatralnego (ITI; w latach 1987-1990 przewodniczący Polskiej Sekcji Dramatopisarzy, od 1993 r. do 2012 r. członek Zarządu).

W latach 1995-2012 członek Stowarzyszenia Pracowników Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa (później Stowarzyszenia Pracowników, Współpracowników i Przyjaciół Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziorańskiego). Na falach Rozgłośni Polskiej RWE czytano w odcinkach jego książkę pt. "Na stracenie", sam pisarz publikował tam po 1989 r. swoje felietony.

 

 Janusz Krasiński z Aleksandrem J. Wieczorkowskim i Ireną Eichler-Wieczorkowską, 
w Klubie im. red. Aliny Perth-Grabowskiej (Radio Café),
podczas jubileuszu 80-lecia urodzin Macieja Morawskiego - 21 września 2009 r.

© Fot. Mariusz Kubik
/ Archiwum Stowarzyszenia Pracowników, Współpracowników i Przyjaciół Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa
Imienia Jana Nowaka-Jeziorańskiego

 

Od 2005 do 2008 r. prezes Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, od 2008 do 2012 r. prezes honorowy Stowarzyszenia.

Od 2008 do 2012 r. był także członkiem jury Nagrody Mediów Publicznych w dziedzinie literatury pięknej COGITO.

Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1974) i Złotą Odznaką "Za Pracę Społeczną dla m. Krakowa" (1975).

Dwukrotnie żonaty: z Anną Gorzkowską (w latach 1957-1963) i Barbarą Stramik (muzykiem; 1964-2012), ma dwóch synów i córkę. Mieszkał w Warszawie, na Ochocie, przy ul. Niemcewicza 7/9.

Nagrody i wyróżnienia

1962 - Nagroda Literacka Młodych Komitetu Centralnego Związku Młodzieży Socjalistycznej i "Sztandaru Młodych" (za książkę pt. "Przerwany rejs białej marianny");
1962 - II nagroda w konkursie Polskiego Radia na słuchowisko radiowe z okazji 20. rocznicy powstania PPR;
1966 - Nagroda "Nike Warszawska" w Studenckim Teatrze "Hybrydy" (za utwór dramatyczny pt. "Czapa (Komedia stereofoniczna)");
1967 - Złota Odznaka Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej (za scenariusz filmu pt. "Wózek");
1967 - Nagroda im. Stanisława Piętaka (za książkę pt. "Wózek");
1973 - Nagroda Słuchaczy Polskiego Radia (za słuchowisko pt. "Kochankowie z klasztoru Valdemosa");
1974 - Nagroda Komitetu do Spraw Radia i Telewizji za twórczość radiową i telewizyjną;
1992 - Nagroda Fundacji Władysława i Nelli Turzańskich za całokształt twórczości, ze szczególnym uwzględnieniem książki pt. "Na stracenie";
1997 - Nagroda Literacka im. Władysława Reymonta;
1997 - Nagroda prywatna Marii Ginter (za książkę pt. "Twarzą do ściany");
2000 - Nagroda Literacka im. Andrzeja Kijowskiego;
2003 - Nagroda Polskiego PEN Clubu;
2006 - Nagroda Literacka im. Józefa Mackiewicza za 2005 r. (za książkę pt. "Przed agonią");
2006 - Złoty Medal "Zasłużony dla Kultury Polskiej Gloria Artis";
2010 - Nagroda Stowarzyszenia im. Piotra Skórzyńskiego "OPOKA - Nieulękłym w dążeniu do Prawdy" (w dziedzinie "Opoka Słowa");
2010 - Nagroda im. Włodzimierza Pietrzaka.

 

Warszawa, 4 sierpnia 2010 r. © Fot. Mariusz Kubik


Twórczość: 

Książki 

* "Haracz szarego dnia" (powieść; Instytut Wydawniczy PAX 1959; Spółdzielnia Wydawnicza "Czytelnik" 1973);
 


* "Przerwany rejs białej marianny" (reportaże; Państwowe Wydawnictwo "Iskry" 1960);
* "Jakie wielkie słońce" (opowiadania; Państwowe Wydawnictwo "Iskry" 1962);
 


* "Trzeci horyzont" (reportaże; Państwowe Wydawnictwo "Iskry" 1964);
* "Wózek" (powieść; Spółdzielnia Wydawnicza "Czytelnik" 1966, 1979);

 


* "Skarga" (opowiadania; Państwowe Wydawnictwo "Iskry" 1968);
* "Czapa i inne dramaty" (wybór dramatów; zawiera: "Kwatery (dramat w jednym akcie)",  "Wkrótce nadejdą bracia (Mało prawdopodobny dramat w dwóch aktach)", "Śniadanie u Desdemony. Sztuka w 2 aktach", "Filip z prawdą w oczach (Dramat ucieszny w 13 obrazach)", "Czapa czyli Śmierć na raty (Dramat wisielczy w dwóch aktach)"; Państwowy Instytut Wydawniczy 1973; "Seria Z Maską");
* "Żywioł dotąd nieznany" (wybór reportaży; Państwowe Wydawnictwo "Iskry" 1973);
 

 

* "Śniadanie u Desdemony" (słuchowiska radiowe i dramaty; Wydawnictwa Radia i Telewizji 1976);
* "Kochankowie z klasztoru Valdemosa" (utwór dramatyczny; Spółdzielnia Wydawnicza "Czytelnik" 1980, ISBN 83-07-00222-2; "Seria Dramatu Polskiego");
* "Syn Wallenroda" (powieść; Krajowa Agencja Wydawnicza 1980);
 


* "Gdybyś poszedł pierwszy" (wybór opowiadań; Wydawnictwo Literackie 1983; seria: "Polskie Opowiadania Współczesne");
* "Na stracenie" (powieść na wątkach autobiograficznych; Zakłady Wydawnicze "Versus" 1992, ISBN 83-7045-026-1; Wydawnictwo Arcana 2006, ISBN 83-89243-68-7);
* "Twarzą do ściany" (powieść na wątkach autobiograficznych; Spółdzielnia Wydawnicza "Czytelnik" 1996, ISBN 83-07-02489-7; Wydawnictwo Arcana 2006, ISBN 83-89243-73-3);

 


* "Niemoc" (powieść na wątkach autobiograficznych; Prószyński i S-ka 1999, ISBN 83-7255-237-1, seria: "Współczesna Proza Polska"; Wydawnictwo Arcana 2006, ISBN 83-89243-78-4);
* "Przed agonią" (powieść na wątkach autobiograficznych; Wydawnictwo Arcana 2005, ISBN 83-89243-13-X; 2007, ISBN 978-83-89243-13-3, ISBN 83-89243-13-X);
* "Bracia syjamscy z San Diego" (powieść; Wydawnictwo Arcana 2009, ISBN 978-83-60940-92-1);
 


* "Tabliczka z chleba" (opowiadania i wiersze; Polski Fundusz Wydawniczy w Kanadzie 2009, ISBN 978-0-921724-53-7).

Dramaty i słuchowiska radiowe 

* "Kwatery" (słuchowisko; "Dialog" nr 3/1962; wydanie książkowe: "Teatr szklanego ekranu"; praca zbiorowa; Państwowe Wydawnictwo "Iskry" 1970, s. 183-222);
* "Obcy ludzie" (utwór dramatyczny; niepubl.);
* "Czapa (komedia stereofoniczna)" (utwór dramatyczny; "Dialog" nr 6/1965);
 


* "Wkrótce nadejdą bracia (Mało prawdopodobny dramat w dwóch aktach)" (utwór dramatyczny; "Dialog" nr 12/1967);
* "Filip z prawdą w oczach (Dramat ucieszny w 13 obrazach)" (utwór dramatyczny; "Dialog" nr 7/1968);
* "Śniadanie u Desdemony. Sztuka w 2 aktach" (utwór dramatyczny; "Dialog" nr 9/1971);
* "Czapa i inne dramaty" (wybór dramatów; zawiera: "Kwatery (dramat w jednym akcie)", "Wkrótce nadejdą bracia (Mało prawdopodobny dramat w dwóch aktach)", "Śniadanie u Desdemony. Sztuka w 2 aktach", "Filip z prawdą w oczach (Dramat ucieszny w 13 obrazach)", "Czapa czyli Śmierć na raty (Dramat wisielczy w dwóch aktach)"; Państwowy Instytut Wydawniczy 1973; "Seria Z Maską");
* "Kochankowie z klasztoru Valdemosa" (słuchowisko radiowe; 1973; Jako: "Kochankowie z klasztoru Valdemosa. Romanca w stylu hiszpańskim": "Dialog" nr 6/1974; wydanie książkowe: Spółdzielnia Wydawnicza "Czytelnik" 1980, ISBN 83-07-00222-2; "Seria Dramatu Polskiego");
* "Czapa czyli śmierć na raty" (Audiobook; Dwa spektakle, zrealizowane w 1965 r. oraz 2005 r.; Polskie Radio 2010).

Scenariusze filmowe

* "Wózek" (scenariusz filmowy; "Ekran" 1965; film fabularny, telewizyjny: 30 min.; w ramach cyklu filmowego "Dzień ostatni – dzień pierwszy"; reż. Ewa Petelska, Czesław Petelski; 1965);
* "Bariery dźwięku" (film fabularny, telewizyjny; 40 min.; reż. Zbigniew Kuźmiński; 1968);
* "Ciemna rzeka" (film fabularny; 98 min.; reż. Sylwester Szyszko; dialogi – Janusz Krasiński; 1973);
* "Zapamiętaj imię swoje" (scenariusz filmowy; wespół z Ernestem Bryllem i Siergiejem Kołosowem; "Ekran" 1974; film fabularny: 97 min.; reż. Siergiej Kołosow; produkcja: Polska-ZSRR 1974);
* "Grzech Antoniego Grudy" (scenariusz filmowy na motywach opowiadań Henryka Worcella; wespół z Witoldem Adamkiem i Jerzym Sztwiertnią; "Ekran" 1975; film fabularny: 73 min.; reż. Jerzy Sztwiertnia, dialogi – Janusz Krasiński; 1975);
* "Wściekły" (film fabularny; 94 min.; reż. Roman Załuski, na motywach opowiadania Jerzego Romualda Milicza; dialogi – Janusz Krasiński; 1979);
* "Haracz szarego dnia" (scenariusz filmowy; wespół z Romanem Wionczkiem; "Ekran" 1983; film fabularny: 84 min.; reż. Roman Wionczek 1984);
* "Wkrótce nadejdą bracia" (scenariusz filmowy; wespół z Kazimierzem Kutzem; "Ekran" 1986; film fabularny: 87 min.; reż. Kazimierz Kutz 1985; premiera 1986).

Spektakle telewizyjne

"Kwatery" (reż. Jerzy Krasowski; 1964);
"Czapa, czyli śmierć na raty" (reż. Tadeusz Jaworski; 1967);
"Śniadanie u Desdemony" (reż. Krystyna Meissner; 1974);
"Śniadanie u Desdemony" (reż. Jan Buchwald; 1992);
"Kochankowie z klasztoru Valdemosa" (reż. Andrzej Konic; 1995);
"Czapa" (reż. Piotr Szulkin; 1996).

Adaptacje teatralne 

Marek Nowakowski, "Wesele raz jeszcze" (Teatr Rozmaitości, Warszawa 1979; druk fragmentów: "Nowa Wieś" nr 9/1980);
Jerzy Krzysztoń, "Obłęd (Sztuka w 3 aktach)" (Teatr Polski, Warszawa 1983; "Dialog" nr 3/1983).


MARIUSZ KUBIK
 

Zobacz także:

Ostatni wieczór autorski Janusza Krasińskiego, zorganizowany przez Stowarzyszenie Pracowników, Współpracowników i Przyjaciół Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka Jeziorańskiego - Warszawa, 26 marca 2012 r.

Janusz Krasiński i Iwona Smolka gośćmi Klubu im. red. Aliny Perth-Grabowskiej (Radio Cafe) - Warszawa, 26 marca 2012 r. (Fotogaleria)

Janusz Krasiński nie żyje (Gazeta.pl)

Janusz Krasiński nie żyje (Gazeta Wyborcza - Nekrologi)

Zmarł pisarz i dramaturg Janusz Krasiński (Wirtualna Polska)

"Moją obsesją jest mój życiorys". Zmarł Janusz Krasiński (TVN 24)

Janusz Krasiński nie żyje. "Był wielkim patriotą" (Wprost.pl)

Zmarł Janusz Krasiński (Interia.pl)

Zmarł Janusz Krasiński (Rzeczpospolita)

Zmarł pisarz i dramaturg Janusz Krasiński (Polskie Radio S.A.)

Janusz Krasiński nie żyje. Pisarz, więzień Auschwitz, "szpieg USA" (Radio TOK FM)

Sukces operowy Janusza Krasińskiego (www.wolnaeuropa.pl, grudzień 2010 r.)

Adam Zechenter - "Obraz życia minionego w reportażach Janusza Krasińskiego" (recenzja książki Janusza Krasińskiego pt.: "Metafizyka uboju")

 

Powrót do tekstu głównego