17.06.2013 - Prosto się mówi, jak się wie. Przyjaciele o Marku Edelmanie

 


 

Stowarzyszenie Pracowników, Współpracowników i Przyjaciół

Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa

Imienia Jana Nowaka-Jeziorańskiego

 
oraz 

Stowarzyszenie Przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii "Otwarta Rzeczpospolita"

 

zorganizowały kolejne spotkanie - dyskusję w Klubie im. Aliny Perth-Grabowskiej pt.:  

 

Prosto się mówi jak się wie
- przyjaciele i znajomi o Marku Edelmanie


 

 - po wydaniu książki pod tym samym tytułem (Świat Książki, Warszawa 2013).

 

Wygłoszone i niewygłoszone przemówienia, relacje ze spotkań w Polsce i zagranicą, listy, wywiady, apele, słowem intelektualna spuścizna Marka Edelmana, człowieka, który zawsze niezwykle wnikliwie oceniał otaczającą go rzeczywistość. Wierny swoim wartościom doskonale podążał za wszelkimi zmianami, potrafił zmienić swoje osądy i zdanie, jeśli w świetle poznawanych faktów czy zdarzeń należało spojrzeć na nie w nowy sposób.
 

O wszechpolakach, powstaniu w getcie, Polakach i Żydach we współczesnym świecie, o Romach. W dziewięciu rozdziałach zebrano teksty, które są nie tylko mądrym świadectwem patrzenia na życie, ale też swoistym drogowskazem dla czytających. Tok narracji tworzony przez wypowiedzi Marka Edelmana uzupełniają komentarze, do których pretekstem są liczne dokumenty i fotografie.

 

Pracę nad książką „Prosto się mówi, jak się wie”  rozpoczęliśmy na prośbę Marka Edelmana i wspólnie z Nim. Staraliśmy się, żeby stała się możliwie reprezentatywnym wyborem Jego wystąpień publicznych lub dotyczących spraw publicznych. Część z nich nigdy nie była drukowana.

Są to wygłoszone i niewygłoszone przemówienia, zapisy ze spotkań publicznych (w kraju i za granicą), wywiady, publikowane w różnych formach i miejscach teksty, a także apele i listy, również podpisane wraz z innymi sygnatariuszami. Obejmują okres od 1945 roku aż do ostatnich wypowiedzi, niedługo przed śmiercią 2 października 2009 roku. Staraliśmy się dotrzeć do wszystkich tekstów i wywiadów rozproszonych w prasie krajowej i zagranicznej, ale z pewnością nie w pełni nam się to udało.

Czytelnik bez trudu dostrzeże, że po pierwszych, tuż powojennych wypowiedziach - wśród nich najważniejsza była, wielokrotnie drukowana, więc tu nie cytowana, relacja z warszawskiego getta „Getto walczy” – Marek Edelman na wiele lat zamilkł. Dopiero słynny wywiad, który przeprowadziła z Nim Hanna Krall w 1975 roku, a potem jej książka „Zdążyć przed Panem Bogiem” sprawiły, że głos Marka Edelmana zaczął być słyszany. (…)

PAULA SAWICKA, KRZYSZTOF BURNETKO

 

Udział wzięli:
 

Paula Sawicka

-  z wykształcenia psycholog, była nauczycielka akademicka. Związana z opozycją demokratyczną, po roku 1989 zaangażowana w odbudowę społeczeństwa obywatelskiego, tworzenie nowej, wolnej, „normalnej" Polski. Od 2004 r. prezeska zarządu Stowarzyszenia przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii "Otwarta Rzeczpospolita". Wspólnie z Markiem Edelmanem napisała książkę „I była miłość w getcie" (2009), 

 

a także:
 

Julia Hartwig

 - poetka, tłumaczka literatury pięknej,
 

Janina Ochojska

- działaczka humanitarna, założycielka i prezes Polskiej Akcji Humanitarnej,
 

Danuta Przywara

- socjolożka i działaczka społeczna. W latach 80. współtwórczyni Komitetu Helsińskiego w Polsce.
Od 2008 r.  prezes Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka,  
 

dr Janina Stępińska

- lekarka, kierownik Kliniki Intensywnej Terapii Instytutu Kardiologii w Warszawie - Aninie, prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego,

Jacek Bocheński

 - pisarz, b. prezes Polskiego PEN Clubu
 

Adam Michnik

 - działacz opozycji demokratycznej w PRL, redaktor naczelny "Gazety Wyborczej"

 

Fragmenty tekstów Marka Edelmana przeczytał

 

Józef Duriasz

 

Spotkanie prowadził

Mariusz Kubik

- Sekretarz Wykonawczy Stowarzyszenia.

 
 

Data i miejsce spotkania: 
 

17 czerwca 2013 r. (poniedziałek), godz. 18.30

Klub im. Aliny Perth-Grabowskiej - Radio Café

ul. Nowogrodzka 56 (niedaleko hotelu „Marriott”), Warszawa
 

Patronat medialny:
 

 

*   *   *

 

 

Warzawa, 19 kwietnia 2009 r. © Fot. Mariusz Kubik

 

Marek Edelman

ur. 1 I 1922 w Homlu (obecnie Białoruś) [wg innych źródeł 1 I 1919 w Warszawie], zm. 2 X 2009 w Warszawie

 

Absolwent Akademii Medycznej w Łodzi (1951), kardiochirurg.

Od 1939 członek Socjalistycznego Związku Młodzieży Przyszłość (Cukunft), następnie Powszechnego Żydowskiego Związku Robotniczego Bund. Od 1942 w Żydowskiej Organizacji Bojowej, IV/V 1943 uczestnik powstania w getcie warszawskim, po śmierci Mordechaja Anielewicza ostatni dowódca powstania, po jego upadku, z niewielkim oddziałem opuścił getto kanałami; w 1944 uczestnik Powstania Warszawskiego.

 

 - Co z tego, że wojna była praktycznie skończona - skoro ja czułem się kompletnie przegrany? Nie było moich przyjaciół z Bundu, nie było Żydów. Czułem rozpaczliwą pustkę, zrobiła się w moim życiu straszna wyrwa"...

Marek Edelman pośród ruin bunkra przy ul. Miłej w Warszawie, 1945 r.

© Fot. Archiwum Marka Edelmana
 

Marek Edelman z Elżunią w ruinach getta, rok 1946
 
© Fot. Archiwum Marka Edelmana
 

Marek Edelman na pogrzebie swego zamordowanego w Łodzi
znajomego Fiszke Najmana - rok 1945 lub 1946
© Fot. Archiwum Marka Edelmana

 Marek Edelman na Antałówce - rok 1946 lub 1947

© Fot. Archiwum Marka Edelmana
 

 Marek Edelman w Monte Carlo - 1946 r.

© Fot. Archiwum Marka Edelmana

 

 Marek Edelman i Alina Margolis

© Fot. Archiwum Marka Edelmana
 

 

 Lech Wałęsa, Bronisław Geremek i Marek Edelman na posiedzeniu Komitetu Obywatelskiego - 1990 r.

© Fot. Archiwum Marka Edelmana

 

Po wojnie zamieszkał w Łodzi. W latach 1951-1967 lekarz w Państwowym Szpitalu Klinicznym nr 3 im S. Sterlinga w Łodzi, współpracownik prof. Jana Molla, pioniera leczenia zawałów serca w Polsce, z którym opracował metodę przeprowadzania operacji kardiologicznych w stanie rozległego zawału. W latach 1967-1972 lekarz na Oddziale Kardiochirurgii w Klinice Wojskowej Akademii Medycznej, od 1972 ordynator Oddziału Intensywnej Terapii Szpitala im. Mikołaja Pirogowa w Łodzi. W 1968, w czasie politycznej nagonki władz PRL na osoby pochodzenia żydowskiego, jego żona Alina z dziećmi wyemigrowała do Francji; na Uniwersytecie Łódzkim odrzucono jego pracę habilitacyjną. 31 I 1976 sygnatariusz Listu 101 do Sejmu PRL przeciwko planowanym zmianom w Konstytucji. Od 1976 współpracownik KOR, następnie KSS KOR; 3-10 X 1979 sprawował opiekę medyczną nad uczestnikami głodówki w kościele Świętego Krzyża w Warszawie, podjętej na znak solidarności z aresztowanymi działaczami czechosłowackiej Karty 77.

 

 Z Jackiem Kuroniem

© Fot. Archiwum Andrzeja F. Kuronia i Danuty Kuroń
 

 W drodze do Sarajewa - w konwoju z pomocą humanitarną Equilibre
- 2 sierpnia 1993 r.

© Fot. Archiwum Andrzeja F. Kuronia i Danuty Kuroń
 

Od IX 1980 w „S”, V/VI 1981 delegat na I WZD Regionu Ziemia Łódzka; członek ZR, delegat na I KZD. W 1981 członek Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Powstania Warszawskiego.

13 XII 1981 internowany w Ośrodku Odosobnienia w Łęczycy, na skutek licznych interwencji (m.in. prezesa ZLP Jana Józefa Szczepańskiego i prezesa PAN Aleksandra Gieysztora) zwolniony 16 XII 1981. W 1983 odmówił władzom PRL udziału w Honorowym Komitecie Obchodów 40. rocznicy Powstania w Getcie Warszawskim, natomiast SB uniemożliwiła mu udział w obchodach niezależnych 17 IV, jego list pod pomnikiem Bohaterów Getta odczytał Roman Zimand. 13 V 1984 współorganizator (z Jerzym Dłużniewskim, Markiem Czekalskim, Ryszardem Kostrzewą i Rafałem Kasprzykiem) RKW „S” Ziemi Łódzkiej; w 1985 podpisał list (z Władysławem Bartoszewskim, Janem Józefem Lipskim i Tadeuszem Mazowieckim) przeciw uniemożliwieniu Sewerynowi Blumsztajnowi powrotu do Polski. W 1987 członek grupy roboczej Fundacji Społecznej „S”, która miała zarządzać 1 mln dolarów przyznanym przez Kongres USA (władze uniemożliwiły działalność Fundacji). Od 18 XII 1988 członek KO przy Przewodniczącym „S” Lechu Wałęsie, kierował komisją współpracy z mniejszościami narodowymi; w 1989 uczestnik obrad Okrągłego Stołu w podzespole ds. służby zdrowia; przewodniczący Wojewódzkiego KO w Łodzi.

Od 1990 w ROAD, UD: członek Rady Głównej, UW. W 1993 uczestnik konwoju z pomocą humanitarną do Sarajewa; w 1999 wystosował apel o rozpoczęcie interwencji NATO w Kosowie. W 1999 współautor (z Jackiem Kuroniem) Listu otwartego do prezydenta Republiki Czeskiej Václava Havla przeciw budowie płotu w mieście Usti nad Łabą, mającego odgrodzić czeskich mieszkańców od domów zamieszkałych przez Romów.

 

.

 

Publicysta, autor artykułów i książek z zakresu kardiologii, m.in.: Zawał serca: z doświadczeń Oddziału Intensywnej Terapii Szpitala im. dr. M. Pirogowa w Łodzi (Komitet Redakcyjny Posiedzeń Naukowych Oddziału Kardiologii i Reanimacji, Łódź 1975), wspomnienia Getto walczy. Udział Bundu w obronie getta warszawskiego (Wydawnictwo CK Bund, Łódź 1945; CDN, 1983), wyd. emigracyjne: Getto walczy. W czterdziestą rocznicę. Agonia, walka i śmierć warszawskiego getta (Polska Fundacja Kulturalna, Londyn 1983), I była miłość w getcie (Świat Książki, 2009). Historię jego życia spisała m.in. Hanna Krall w wywiadzie-rzece Zdążyć przed Panem Bogiem (wyd. 1: Wydawnictwo Literackie, 1977), także: Witold Bereś, Krzysztof Burnetko, Marek Edelman. Życie. Po prostu (2009).

 

Na Targach Książki - podpisywanie książki "I była miłość w getcie".
Barbara Toruńczyk, Marek Edelman, Paula Sawicka
- Warszawa, 24 maja 2009 r.

 © Fot. Mariusz Kubik
 

Odznaczony Orderem Orła Białego (1998), Honorowy Obywatel Miasta Łodzi (2000), Honorowy Obywatel m.st. Warszawy (2001); dr h.c. Uniwersytetu Medycznego w Łodzi (2007), Uniwersytetu Jagiellońskiego (2009), Uniwersytetu w Yale, Université Libre w Brukseli; odznaczony francuską Legią Honorową (2008).

 

Marek Edelman po raz ostatni bierze udział w obchodach
rocznicy wybuchu powstania w getcie warszawskim

- Warszawa, 19 kwietnia 2009 r.

© Fot. Mariusz Kubik
 

 © Fot. Mariusz Kubik
 
 © Fot. Mariusz Kubik
 

© Fot. Mariusz Kubik
 

 © Fot. Mariusz Kubik

 
Od 19 VII 1978 rozpracowywany przez Wydz. III/WSiA KW MO/WUSW w Łodzi w ramach KE/SOR krypt. Eskulap/Ekstrema.

Pochowany 5 X 2009 na Cmentarzu Żydowskim w waraszawie przy ul. Okopowej.

 

Grób Marka Edelmana i Aliny Margolis
na Cmentarzu Żydowskim w Warszawie

 © Fot. Mzungu / Wikipedia
 

Mirosława Łątkowska, Adam Borowski


(Encyklopedia "Solidarności")

 

 

Powrót do spisu treści